Categorieën
Maatschappij

Wat is het verschil tussen normen en waarden

Normen en waarden, begrippen die regelmatig voorbij komen als het gaat om het functioneren van onze maatschappij en samenleving. Vaak wordt gedacht dat ‘normen en waarden’ één begrip is, normen en waarden worden dan als losse begrippen ook te pas en te onpas door elkaar gebruikt.

Er zit echter wel een duidelijk onderscheid tussen normen en waarden, aan de andere kant zijn ze ook onlosmakelijk met elkaar verbonden. In het kort komt het er op neer dat de verantwoordelijkheid voor een norm voortkomt uit één of meer waarden.

Normen kan je duiden als geschreven dan wel ongeschreven regels als het gaat om sociale handelingen zoals je die in het dagelijks leven uitvoert. Een bekend voorbeeld van een wettelijk bepaalde norm (geschreven regel)  is de geluidsnorm, bij wet is geregeld is dat snelwegen maar tot een bepaalde grens geluid mogen geven. Deze geluidsnorm is gekoppeld aan in hoeverre het geluid de leefbaarheid van de omgeving beïnvloedt of aantast.

Waar eigenlijk iedereen wel mee te maken heeft zijn de normen rondom werkplek en werktijden. Zo is wettelijk bepaald dat je werkplek aan bepaalde eisen moet voldoen, dat je niet langer dan zoveel uur achter elkaar mag werken en dat je werkgever een aantal pauze’s moet aanbieden. Door deze normen wordt de gezondheid van de werknemer in acht genomen.

Het betreft een grijzer gebied als het gaat om normen die niet in de wet zijn vastgelegd maar zijn bepaald door de samenleving (gedragsregels), hierin geldt dat des te meer mensen deze sociale normen naleven des te meer deze ook maatschappelijk worden gedragen. Bekende sociale normen zijn geen boeren en scheten laten in het openbaar, netjes op je beurt wachten voor de kassa, je geeft een hand aan wie je je voorstelt, je houdt rekening met je buren door niet midden in de nacht keiharde muziek te draaien, of je brengt in ieder geval de buren op de hoogte als je een feestje geeft.

Deze sociale normen zijn allemaal gebaseerd op bepaalde waarden, waarden zijn de opvattingen die een groep beschouwd als meest wenselijk op sociaal gebied. Je laat geen scheten en boeren in het openbaar uit beleefdheid, netjes op je beurt wachten doe je omdat je het belangrijk vindt om respect te hebben voor de andere mensen in de rij, je rijdt niet roekeloos door het verkeer omdat je de veiligheid van anderen niet in gevaar wilt brengen. Beleefdheid, respect en veiligheid zijn belangrijke waarden die veel terugkomen in het dagelijks leven.

Wanneer je niet in staat bent om je aan de meest gebruikte normen en waarden te  houden, of wanneer je niet in staat bent om deze goed toe te passen dan verstoord dit het contact met je omgeving. Mensen die niet in staat zijn om normen (en waarden) goed toe te passen krijgen vaak het stempel asociaal, en dit asociale gedrag kan van grote invloed zijn op het dagelijks leven van zo’n iemand. Het niet in acht nemen van normen en waarden kan er voor zorgen dat je sociale contacten verliest, je je baan verliest (of niet aangenomen wordt) of niet meer welkom bent in bepaalde gelegenheden.

Het belang van normen en waarden leer je als eerste van je ouders, maar ook op school van je docenten, maar ook de rest van je omgeving zal je continu bijsturen als het om gedragsregels gaat. Aan de hand hiervan schaaf je je eigen normen en waarden bij, je ouders vonden het bijvoorbeeld belangrijk dat je altijd verbaal voor jezelf opkwam (waarde: vrijheid van meningsuiting), maar jij hebt zelf ondervonden dat in sommige gevallen je uiten niet noodzakelijk is, en het respectvoller is om je aan een gesprek te onttrekken. De waarde respect heeft naast de waarde vrijheid van meningsuiting een belangrijke rol in je leven gekregen.

Sociale druk kan de oorzaak zijn dat je de vanzelfsprekende normen en waarden niet toe kan passen. In een vriendengroep zal je eerder geneigd zijn om het meer asociale (bijvoorbeeld voordringen in de rij van de kassa als je met zijn allen binnen bent) gedrag over te nemen, je zal merken dat je je niet op je gemak voelt bij dit gedrag. In andere culturen gelden vaak ook andere normen en waarden, als iemand uit een andere cultuur zich niet weet aan te passen aan de Nederlandse normen en waarden leidt dat vaak tot botsingen.

Normen en waarden voorbeelden

Enkele voorbeelden van voor iedereen bekende normen, met daar achter, tussen haakjes, de waarde.

  • Als iemand je om hulp vraagt, en je kan hulp bieden, dan doe je dat (behulpzaamheid)
  • Je spreekt (voor jou onbekende) ouderen met U aan (respect)
  • Je staat je plaats af voor ouderen en zwangere vrouwen (respect / behulpzaamheid)
  • Als je het niet met iemand eens bent word je niet agressief (verdraagzaamheid)
  • Als iemand in een gevaarlijke situatie zit, en je bent in staat om te helpen, dan doe je dat (behulpzaamheid)
  • Als degene voor je bij de kassa aan het pinnen is dan zorg je voor gepaste afstand (privacy)
  • Als je ziet dat iemand zijn portemonnee verliest dan attendeer je die persoon daar op (eerlijkheid)
  • Als je een relatie hebt ga je niet vreemd (trouw / respect)
  • Afval gooi je in de prullenbak en niet op de grond (respect voor je leefomgeving)
  • Als je in een stilte coupe van de trein zit, dan ben je ook stil, ook als anderen dat niet zijn (respect / orde)
  • Als iets van iemand leent dan geeft je dat ook weer terug (verantwoordelijkheid)
  • Als voor je iemand met de auto wil invoegen dan geef je diegene de ruimte (veiligheid / vriendelijkheid)
  • Als er achter je nog meer mensen door dezelfde deur moeten, dan hou je de deur voor hen open (beleefdheid)
  • Als iemand zich persoonlijk aan je voorstelt dan reik je diegene de hand (beleefdheid)
  • Je zorgt ervoor dat andere mensen niet onnodig last van je hebben (beleefdheid / respect)

Als je het over normen en waarden hebt, gaat het over het algemeen over de ongeschreven gedragsregels (normen) die de samenleving van je wenst, deze gedragsregels worden ondersteund door waarden. Bekende waarden zijn veiligheid, beleefdheid, respect, verantwoordelijkheid en behulpzaamheid.